रब्बी हंगामासाठी ई-पीक पाहणी सुरू — शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाची अंतिम तारीख आणि सोपी, प्रभावी प्रक्रिया जाणून घ्या
Focus Keyword: ई-पीक पाहणी
महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी ई-पीक पाहणी (E-Peek Pahani) ही अत्यंत महत्त्वाची डिजिटल सुविधा आहे. शेतीची पाहणी, पीकनिहाय माहिती, जमीन सर्व्हे, शेतकरी पडताळणी आणि शासकीय योजनांसाठी लागणारी डेटा अचूक मिळवण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने ही प्रणाली सुरू केली आहे. यामुळे शेतकऱ्यांना वार्षिक कृषी नोंदी सहजपणे ऑनलाईन अपडेट करता येतात
महाराष्ट्र शासनाने AgriStack संकल्पनेवर आधारित डिजिटल पीक पाहणी (DCS) ही महत्वाची प्रक्रिया राज्यभर सुरु केली आहे. यासाठी शेतकऱ्यांना आणि महसूल विभागातील सर्व अधिकारी व कर्मचाऱ्यांना Digital Crop Survey – DCS मोबाइल अॅप चा वापर अनिवार्य करण्यात आला आहे.
सरकारतर्फे जारी करण्यात आलेल्या परिपत्रकानुसार, रब्बी हंगाम 2025-26 साठी ई-पीक पाहणीची नोंद १० डिसेंबर 2025 पासून सुरु करण्यात आली आहे..
ई-पीक पाहणी का सुरू करण्यात आली?
मागील काही वर्षांपासून महाबीज, पिकविमा, शासकीय योजनांचे लाभ, अनुदान, पिक नुकसान भरपाई यासाठी अचूक पीक माहिती आवश्यक बनली होती. पारंपरिक पिक पाहणी प्रक्रियेत अनेकत्र त्रुटी होत होत्या.
या समस्या दूर करून:
- डिजिटल पद्धतीने पारदर्शकता
- चुकीचे सर्व्हे कमी करणे
- शेतकऱ्यांचे संरक्षण
- नुकसानग्रस्त शेतकऱ्यांना योग्य मदत
हे उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी ई-पीक पाहणी अॅप सुरू करण्यात आले.
रब्बी हंगाम 2025-26 साठी ई-पीक पाहणी वेळापत्रक
| स्तर | कालावधी |
|---|---|
| शेतकरी स्तरावरील नोंदणी | 10 डिसेंबर 2025 ते 24 जानेवारी 2026 |
| सहायक स्तरावरील पडताळणी | 25 जानेवारी 2025 ते 10 मार्च 2026 |
ई-पीक पाहणीची प्रमुख वैशिष्ट्ये
1) शेतीचा रिअल-टाईम डेटा
तलाठी किंवा शेतकरी मोबाईलवर फोटो अपलोड करून पिकस्थिती नोंदवू शकतो.
2) जमिनीचे GPS लोकेशन
ई-पीक पाहणी डेटा थेट भूमी अभिलेख प्रणालीशी जोडलेला असल्याने पिकाची जागा नकाशावर दिसते.
3) योजनांसाठी आवश्यक डेटा
- पीकविमा
- फिर्याद भरपाई
- पिक सर्वेक्षण
- हवामान आपत्ती नोंदणी
सर्व प्रक्रिया या डेटावर आधारित असतात.
4) फोटोसह पिक नोंद
चित्रासह पाहणी केल्याने फसवणूक टळते.
5) 90% पेक्षा अधिक प्रक्रियेचे डिजिटायझेशन
तलाठी → मंडळ अधिकारी → तहसील कार्यालय → जिल्हाधिकारी → मंत्रालय
सर्व स्तरांवर एकाच प्रणालीद्वारे पिक नोंद दिसते.
महसूल विभागासाठी शासनाच्या महत्वाच्या सूचना
- सर्व क्षेत्रातील अधिकारी/कर्मचाऱ्यांनी शेतकऱ्यांना अॅप वापरास प्रोत्साहन द्यावे.
- 100% पीक पाहणी पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.
- आवश्यकतेनुसार गावस्तरावर बैठका घेऊन मार्गदर्शन करणे आवश्यक आहे.
- नोंदणी झालेली माहिती MIS (Management Information System) मधून तपासून खात्री करणे.
- अॅप वापरताना तांत्रिक समस्या आल्यास त्वरित वरिष्ठ अधिकाऱ्यांना कळविणे.
ई-पीक पाहणी कशी करावी? (Step-by-Step मार्गदर्शन)
Step 1: अॅप डाउनलोड करा
Step 2: नोंदणी (Registration)
- मोबाईल नंबर टाका
- OTP Verify करा
- आधार लिंकिंग आवश्यक असल्यास ते पूर्ण करा
Step 3: जमीन निवडा
- 7/12 नुसार तुमची जमीन अॅपमध्ये दिसेल
- त्या गट क्रमांक/सर्व्हे नंबरवर क्लिक करा
Step 4: पीक निवडा
- चालू हंगाम (Kharif/Rabi/Summer) निवडा
- पिकाचा प्रकार निवडा
- पेरणीची तारीख भरा
Step 5: फोटो अपलोड
- शेतीच्या मध्यभागातून GPS On करून फोटो घ्या
- फोटो स्पष्ट असावा
Step 6: सबमिट करा
- सबमिट झाल्यानंतर तलाठी पडताळणी करतो
- डेटा थेट भूमी अभिलेखात अपडेट होतो
पाचट जाळू नका! उस पाचट व्यवस्थापनाने वाढवा ऊस उत्पादन
ई-पीक पाहणी कधी करावी? (वेळापत्रक)
✔ खरीप हंगाम: जून – जुलै
✔ रब्बी हंगाम: ऑक्टोबर – नोव्हेंबर
✔ उन्हाळी हंगाम: फेब्रुवारी – मार्च
तलाठी वेळोवेळी शेतीवर प्रत्यक्ष सर्वेक्षण करतो. परंतु शेतकरी स्वतःही अॅपमधून नोंद करू शकतो.
ई-पीक पाहणीचे फायदे (Benefits)
1) पिकविम्यात अडथळे कमी
पिकविमा क्लेम करताना शेतात कोणते पीक घेतले होते याची खात्रीशीर पुरावा मिळतो.
2) नैसर्गिक आपत्ती भरपाई
पूर, पाऊस, दुष्काळ, गारपीट, चक्रीवादळ यामुळे नुकसान झाल्यास ई-पीक पाहणीचा डेटा शेतकऱ्यांना तातडीने मदत मिळवून देतो.
3) शासकीय योजना आपोआप मिळतात
कृषि विभाग, महसूल विभाग आणि पिकविमा कंपन्या हा डेटा थेट वापरतात.
4) फसवणूक टळते
खोटी जमीन दाखवून अनुदान घेणे शक्य नाही.
5) शेतकऱ्याला पारदर्शकता
7/12 मध्ये कोणत्या हंगामात कोणते पीक घेतले हे सर्व माहिती रेकॉर्ड होते.
ई-पीक पाहणीमध्ये कोणती माहिती भरली जाते?
● पिकाचे नाव
● क्षेत्रफळ
● पेरणी तारीख
● सिंचन प्रकार (Well/Drip/Canal)
● फोटो (GPS Location)
● शेतकऱ्याचे नांव व मोबाईल
● खत/बियाणे वापर माहिती
ई-पीक पाहणी सुरू न केल्यास काय तोटे?
- नुकसानभरपाई मिळण्यात अडथळा
- पिकविमा क्लेम रिजेक्ट
- शासकीय अनुदान मिळू शकत नाही
- हंगामी पिक रेकॉर्ड अपडेट होत नाही
- तलाठीकडून दंडात्मक कारवाईची शक्यता
ई-पीक पाहणी कोण करतो?
तलाठी
मंडळ अधिकारी
शेतकरी स्वतः
कृषी सहाय्यक अधिकारी
सरकारने शेतकऱ्यांना स्वतः पाहणी करण्याची सुविधा दिल्याने तक्रारी मोठ्या प्रमाणावर कमी झाल्या आहेत.
ई-पीक पाहणी अॅप कसे डाउनलोड करावे?
Google Play Store → E-Peek Pahani → Install
ई-पीक पाहणी मध्ये झालेल्या चुका कशा दुरुस्त कराव्यात?
१) तलाठ्याकडे तक्रार करा
२) मंडळ अधिकाऱ्याला अर्ज द्या
३) प्रत्यक्ष शेती पाहणी विनंती करा
४) चुकीचा डेटा अपडेट करण्यासाठी H-Form किंवा Correction Request सबमिट करा
ई-पीक पाहणीसाठी आवश्यक कागदपत्रे
- आधार कार्ड
- मोबाईल नंबर
- जमाबंदी/7-12 उतारा
- जमीन नकाशा (जर गरज पडली तर)
- फोटो
ई-पीक पाहणी व मोबाईल पिक सर्वे यात फरक
| ई-पीक पाहणी | मोबाईल पिक सर्वे |
|---|---|
| शेतकरी किंवा तलाठी करतो | प्रामुख्याने अधिकारी |
| GPS फोटो आवश्यक | काहीवेळी GPS आवश्यक नाही |
| 7/12 मध्ये अपडेट होते | हंगामी रेकॉर्डसाठी वापर |
| योजनांसाठी थेट उपयोग | पूरक माहिती |
अत्यंत महत्त्वाचे: ई-पीक पाहणीची नियोजित तारीख चुकवू नका
नुकसानभरपाई, विमा, अनुदान—सर्व प्रक्रिया ई-पीक पाहणीवर अवलंबून असतात. त्यामुळे पेरणी झाल्यानंतर 15 दिवसांत पाहणी नोंदवणे आवश्यक आहे.
FAQs – ई-पीक पाहणी संदर्भातील सामान्य प्रश्न
1) मी शेतकरी नाही, पण जमीन माझ्या नावावर आहे. मी पाहणी करू शकतो?
होय.
2) इंटरनेट नसल्यास?
फोटो ऑफलाईन कॅप्चर होतो. अपलोड नंतर करता येते.
3) GPS लोकेशन mismatch दाखवत असेल तर?
जमिनीच्या मध्यभागी उभे राहून फोटो घ्या.
4) चुकीचे पीक भरले असल्यास?
तलाठीकडे Correction Request द्या.
5) वर्षातून किती वेळा पाहणी करावी?
प्रत्येक हंगामानुसार: खरीप, रब्बी, उन्हाळा.
निष्कर्ष
ई-पीक पाहणी हे महाराष्ट्र शासनाने सुरू केलेले सर्वात प्रभावी डिजिटल टूल असून शेतकऱ्यांच्या सर्व योजना, विमा आणि नुकसानभरपाईचे आधारस्तंभ आहे.
प्रत्येक शेतकऱ्याने वेळेत आणि अचूक माहितीने ई-पीक पाहणी करणे अत्यंत गरजेचे आहे.