ज्येष्ठ नागरिक कार्ड: अर्जाचा फॉर्म, ऑनलाइन अर्ज, डाउनलोड प्रक्रिया, फायदे आणि स्थिती तपासणी
भारतामध्ये ६० वर्षे व त्याहून अधिक वयाच्या नागरिकांसाठी राज्य सरकारकडून ज्येष्ठ नागरिक कार्ड (Senior Citizen Card) जारी केले जाते. हे एक अधिकृत ओळखपत्र असून ज्येष्ठ नागरिकांना विविध सरकारी सवलती, प्राधान्य सेवा आणि कल्याणकारी योजनांचा लाभ मिळवण्यासाठी उपयुक्त ठरते.
आज आपण या लेखात जाणून घेणार आहोत –
- ज्येष्ठ नागरिक कार्ड म्हणजे काय?
- अर्जाचा फॉर्म कसा डाउनलोड करावा?
- ऑनलाइन आणि ऑफलाइन अर्ज प्रक्रिया
- आवश्यक कागदपत्रे
- पात्रता निकष
- कार्डचे फायदे
- अर्जाची स्थिती कशी तपासावी?
ज्येष्ठ नागरिक कार्ड म्हणजे काय?
ज्येष्ठ नागरिक कार्ड हे राज्य सरकारद्वारे ६० वर्षे पूर्ण केलेल्या नागरिकांना दिले जाणारे अधिकृत ओळखपत्र आहे. हे कार्ड आधार कार्डचा पर्याय नसले तरी, अनेक सरकारी व अर्धसरकारी सेवांमध्ये वयाचा व ओळखीचा पुरावा म्हणून स्वीकारले जाते.
हे कार्ड मिळवण्यासाठी अर्जदाराने संबंधित राज्याच्या अधिकृत पोर्टलवर किंवा सेवा केंद्र/तहसील कार्यालयात अर्ज करणे आवश्यक असते. साधारणपणे या कार्डसाठी नाममात्र शुल्क (सुमारे ₹१०, राज्यानुसार बदलू शकते) आकारले जाते.
ज्येष्ठ नागरिक कार्ड अर्ज फॉर्म कसा डाउनलोड करावा?
फॉर्म डाउनलोड आणि अर्ज करण्याची स्टेप-बाय-स्टेप प्रक्रिया
पायरी १: आपले सरकार पोर्टलला भेट द्या
सर्वप्रथम महाराष्ट्र सरकारच्या अधिकृत सेवा पोर्टलवर जा.
पायरी २: संबंधित सेवा शोधा
वेबसाइटवरील सेवांच्या यादीत जा आणि पुढील पर्याय निवडा:
Revenue Department (महसूल विभाग) → ज्येष्ठ नागरिक प्रमाणपत्र
पायरी ३: अर्ज फॉर्म डाउनलोड करा
सेवा उघडल्यानंतर तुम्हाला अर्जाचा नमुना (Form B) डाउनलोड करण्याचा पर्याय दिसेल.
तो PDF फॉर्म डाउनलोड करून त्याची प्रिंट काढा.
पायरी ४: फॉर्म भरा
प्रिंट काढलेला फॉर्म काळजीपूर्वक भरा. त्यामध्ये वैयक्तिक माहिती, पत्ता आणि जन्मतारीख योग्यरित्या नमूद करा.
पायरी ५: आवश्यक कागदपत्रे जोडा
फॉर्मसोबत खालील कागदपत्रांच्या प्रती जोडणे आवश्यक आहे:
- वयाचा पुरावा (आधार कार्ड / पॅन कार्ड / जन्म प्रमाणपत्र)
- पत्त्याचा पुरावा
- पासपोर्ट आकाराचा फोटो
पायरी ६: अर्ज सादर करा
भरलेला फॉर्म आणि कागदपत्रे तुमच्या जवळच्या तहसिलदार कार्यालयात किंवा संबंधित महसूल विभाग कार्यालयात जमा करा.
फॉर्म डाउनलोड करण्यासाठी येथे क्लिक करा
महत्त्वाची सूचना
अर्ज स्वीकारल्यानंतर पडताळणी प्रक्रिया पूर्ण झाल्यावर ज्येष्ठ नागरिक प्रमाणपत्र जारी केले जाते. प्रक्रिया कालावधी जिल्ह्यानुसार बदलू शकतो.
ज्येष्ठ नागरिक कार्डसाठी ऑनलाइन अर्ज कसा करावा?
ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया पुढीलप्रमाणे आहे:
- संबंधित राज्य सरकारच्या अधिकृत सेवा पोर्टलला भेट द्या.
- नवीन नोंदणी (Registration) करा.
- ज्येष्ठ नागरिक कार्ड अर्ज फॉर्म निवडा.
- अर्जात आवश्यक वैयक्तिक माहिती भरा.
- पासपोर्ट साइज फोटो आणि आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा.
- आवश्यक शुल्क ऑनलाइन भरा.
- “Submit” बटणावर क्लिक करून अर्ज पूर्ण करा.
अर्ज सबमिट झाल्यानंतर तुम्हाला अर्ज क्रमांक मिळेल, ज्याद्वारे तुम्ही स्थिती तपासू शकता.
ज्येष्ठ नागरिक कार्डसाठी ऑफलाइन अर्ज प्रक्रिया
ऑफलाइन अर्ज करण्यासाठी:
- जवळच्या तहसीलदार कार्यालय, महानगरपालिका कार्यालय किंवा सेवा केंद्राला भेट द्या.
- ज्येष्ठ नागरिक कार्ड अर्ज फॉर्म घ्या.
- फॉर्म व्यवस्थित भरून आवश्यक कागदपत्रे जोडा.
- संबंधित अधिकाऱ्याकडे अर्ज जमा करा.
- पावती घ्या आणि भविष्यातील स्थिती तपासण्यासाठी जतन करून ठेवा.
पात्रता निकष
Senior Citizen कार्ड मिळवण्यासाठी खालील अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे:
- अर्जदाराचे वय किमान ६० वर्षे असावे.
- अर्जदार भारतीय नागरिक असावा.
- संबंधित राज्याचा कायमस्वरूपी रहिवासी असावा.
- वैध ओळखपत्र व पत्त्याचा पुरावा असावा.
आवश्यक कागदपत्रे
अर्ज करताना खालील कागदपत्रे आवश्यक असतात:
१) ओळखीचा पुरावा:
- आधार कार्ड
- मतदार ओळखपत्र
- ड्रायव्हिंग लायसन्स
- पॅन कार्ड
- पेन्शन कार्ड
२) पत्त्याचा पुरावा:
- पासपोर्ट
- वीज/पाणी बिल
- भाडे करार
- बँक पासबुक
३) वयाचा पुरावा:
- जन्म प्रमाणपत्र
- शाळा सोडल्याचा दाखला
- पॅन कार्ड
ज्येष्ठ नागरिक कार्डचे फायदे
Senior Citizen Card कार्डमुळे खालील लाभ मिळू शकतात:
- बँक FD/Recurring Deposit वर जास्त व्याजदर
- आयकर सवलत मर्यादा (कायद्यानुसार लागू नियमांनुसार)
- राज्य परिवहन बस व रेल्वेमध्ये प्रवास सवलती
- सरकारी रुग्णालयात मोफत किंवा सवलतीत उपचार
- न्यायालयात प्राधान्याने सुनावणीची मागणी
- दूरसंचार सेवा (BSNL/MTNL) मध्ये प्राधान्य सेवा
- वृद्धाश्रम सेवा शुल्कात सवलत
- विविध सरकारी योजनांमध्ये प्राधान्य
ज्येष्ठ नागरिक कार्डची स्थिती कशी तपासावी?
- संबंधित राज्याच्या अधिकृत पोर्टलवर लॉगिन करा.
- “Application Status” किंवा “Track Application” पर्याय निवडा.
- अर्ज क्रमांक टाका.
- तुमच्या अर्जाची सद्यस्थिती स्क्रीनवर दिसेल.
शुल्क आणि वैधता
- साधारण शुल्क: ₹१० (राज्यानुसार बदलू शकते)
- प्रक्रिया कालावधी: ७ ते १५ कामकाजाचे दिवस
- वैधता: बहुतेक वेळा आयुष्यभर वैध
निष्कर्ष
Senior Citizen Card हे ६० वर्षांवरील नागरिकांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे ओळखपत्र आहे. या कार्डच्या मदतीने आरोग्य, प्रवास, कर सवलती आणि विविध सरकारी योजनांचा लाभ सहज मिळवता येतो. त्यामुळे पात्र नागरिकांनी लवकरात लवकर अर्ज प्रक्रिया पूर्ण करावी.
सतत विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
1) ज्येष्ठ नागरिक कार्ड कसे काढायचे?
ज्येष्ठ नागरिक कार्ड काढण्यासाठी संबंधित राज्य सरकारच्या अधिकृत वेबसाइटवर ऑनलाइन अर्ज करता येतो किंवा तहसीलदार कार्यालय/सेवा केंद्रात जाऊन ऑफलाइन अर्ज सादर करता येतो. अर्जासोबत आवश्यक कागदपत्रे आणि नाममात्र शुल्क भरल्यानंतर ठराविक कालावधीत कार्ड मिळते.
2) ज्येष्ठ नागरिक कार्डसाठी अर्ज कुठे करायचा?
अर्ज दोन प्रकारे करता येतो —
(१) राज्य सरकारच्या अधिकृत पोर्टलवर ऑनलाइन
(२) तहसील कार्यालय, महानगरपालिका किंवा अधिकृत सेवा केंद्र येथे ऑफलाइन
3) ज्येष्ठ नागरिक कार्ड कोणत्या कार्यालयाकडून दिले जाते?
हे कार्ड राज्य सरकारमार्फत दिले जाते. सामान्यतः तहसीलदार कार्यालय, जिल्हाधिकारी कार्यालय किंवा महानगरपालिका प्रशासन यांच्याकडून ते जारी केले जाते.
4) ज्येष्ठ नागरिक कार्डचे प्रमुख फायदे कोणते?
या कार्डमुळे प्रवास सवलती, सरकारी व काही खाजगी रुग्णालयांमध्ये सवलत, बँक ठेवींवर जास्त व्याजदर, आयकर सवलती (लागू नियमांनुसार) तसेच विविध सरकारी योजनांमध्ये प्राधान्य मिळू शकते.
5) Senior Citizen कार्ड ऑनलाइन डाउनलोड करता येते का?
काही राज्यांमध्ये ऑनलाइन डाउनलोडची सुविधा उपलब्ध आहे. संबंधित राज्याच्या पोर्टलवर लॉगिन करून अर्ज क्रमांक टाकल्यास कार्ड डाउनलोड करता येते. मात्र काही ठिकाणी फक्त प्रत्यक्ष (Physical) कार्ड दिले जाते.