गहू खत व्यवस्थापन: भरघोस उत्पादनासाठी संपूर्ण मार्गदर्शक
गहू पिकातून जास्तीत जास्त उत्पादन मिळवण्यासाठी योग्य गहू खत व्यवस्थापन करणे अत्यंत आवश्यक आहे. योग्य वेळी योग्य खत दिल्यास मुळे मजबूत होतात, पिकाचा फुटवा वाढतो, दाण्याची भर चांगली होते आणि उत्पादनात 20% ते 35% वाढ दिसून येते. म्हणूनच शास्त्रीय पद्धतीने जितके योग्य गहू खत व्यवस्थापन केले जाईल तितकी पिकाची वाढ व दर्जा सुधारतो.
गहू खत व्यवस्थापन म्हणजे काय? आणि ते का महत्त्वाचे?
गहू पिकाला सर्वाधिक गरज नत्र (N), त्यानंतर स्फुरद (P) आणि कमी प्रमाणात पालाश (K) यांची असते. हे तिन्ही अन्नद्रव्य योग्य पद्धतीने आणि योग्य टप्प्यात दिल्यास गहू खत व्यवस्थापन अधिक प्रभावी ठरते.
नत्रामुळे वाढ व फुटवा सुधारतो
स्फुरदामुळे मुळांची वाढ मजबूत होते
पालाशामुळे दाणे भरतात आणि वजन वाढते
Table of Contents
पेरणीवेळी गहू खत व्यवस्थापन (Basal Dose)
पेरणी करतानाच खते देणे सर्वात महत्त्वाचे आहे कारण त्या वेळी खते मुळांना लगेच उपलब्ध होतात.
वापरण्यास योग्य संयुक्त खते
- 10:26:26
- 12:32:16
- 15:15:15 (3-15)
वरील पैकी कोणतेही एक खत प्रति एकर १ बॅग प्रमाणात वापरावे.
फॉस्फरस वाढवण्यासाठी
- TSP (ट्रिपल सुपर फॉस्फेट) वापरल्यास उत्तम फायदा होतो.
खत मात्रा मार्गदर्शन
- साधारणपणे १०० किलो प्रति एकर
- जर जमीन सुपीक असेल किंवा पुरेसे शेणखत दिले असेल तर ७०–७५ किलो पुरेसे
पेरणीवेळी योग्य गहू खत व्यवस्थापन केल्यास सुरुवातीची वाढ तगडी होते आणि उत्पादनाचा पाया मजबूत होतो.
अपघाती मृत्यू झाल्यास शेतकऱ्यांच्या वारसांना मिळणार ₹2,00,000 ची आर्थिक मदत!
२५–३० दिवसांनंतर गहू खत व्यवस्थापन (Top Dressing)
या टप्प्यात पिकात फुटव्याची प्रक्रिया सुरू असते आणि याच काळात नत्राची (N) सर्वाधिक गरज असते.
युरिया – १ बॅग प्रति एकर
हे खत तणनाशक मारल्यानंतर व पुढील पाण्याबरोबर दिल्यास उत्कृष्ट परिणाम मिळतात.
पिवळेपणा, कमी फुटवा किंवा कमी वाढ दिसत असेल तर (Micronutrients)
काहीवेळा गहू पिकात पिवळेपणा, फुटवा कमी किंवा वाढ मंद दिसू लागते. यासाठी गहू खत व्यवस्थापनात खालील पूरक अन्नद्रव्य देणे फायदेशीर ठरते:
झिंक सल्फेट — ५ किलो प्रति एकर
युरियासोबत दिल्यास उत्तम परिणाम मिळतात.
पिवळेपणा कमी होतो
फुटवा वाढतो
दाण्याचा दर्जा व वजन सुधारते
भरघोस उत्पादनासाठी अंतिम गहू खत व्यवस्थापन योजना (सारांश)
| खत टप्पा | कोणते खत | मात्रा |
|---|---|---|
| पेरणी वेळी | 10:26:26 / 12:32:16 / 15:15:15 | १ बॅग प्रति एकर |
| पेरणी वेळी आवश्यक असल्यास | TSP | गरजेनुसार |
| २५–३० दिवसांनी | युरिया | १ बॅग प्रति एकर |
| वाढ कमी/पिवळेपणा | झिंक सल्फेट | ५ किलो प्रति एकर |
योग्य गहू खत व्यवस्थापन केले तर वाढ, फुटवा, दाण्याची भर आणि उत्पादन चारही गोष्टींमध्ये लक्षणीय सुधारणा दिसून येते.
Disclaimer
ही माहिती कृषी संशोधन संस्था आणि कृषी तज्ञांच्या मार्गदर्शनावर आधारित आहे. माती, हवामान आणि पाण्याच्या उपलब्धतेनुसार खतांची मात्रा बदलू शकते. आपल्या क्षेत्रातील कृषी अधिकारी किंवा माती परीक्षण अहवालानुसार खतांचा अंतिम निर्णय घ्यावा. पिकातील नुकसान किंवा उत्पादनातील फरक यासाठी लेखक किंवा वेबसाइट जबाबदार राहणार नाही.
(उपयुक्त सरकारी मार्गदर्शक)
ICAR कृषी संशोधन मार्गदर्शिका
<a href=”https://icar.org.in/” target=”_blank” rel=”dofollow”>https://icar.org.in/</a>
कृषी विभाग – खत शिफारस
<a href=”https://agricoop.nic.in/” target=”_blank” rel=”dofollow”>https://agricoop.nic.in/</a>
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
गहू खत व्यवस्थापनासाठी युरिया कधी द्यावा?
सर्वात चांगला काळ — पेरणीनंतर 25–30 दिवसांनी.
झिंक खत का आवश्यक आहे?
झिंक कमतरतेमुळे पाने पिवळी पडतात व दाणा चांगला भरत नाही.
जास्त युरिया दिल्यास काय होते?
पिकाचा पोत खराब होतो, पडणे वाढते आणि दाणा रिकामा राहतो.