चेक बाऊन्स म्हणजे काय? | Cheque Bounce Case – कलम 138 संपूर्ण माहिती
प्रस्तावना (Introduction)
आजच्या व्यवहारांमध्ये चेकचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होतो. मात्र अनेक वेळा cheque bounce, check bounce case किंवा bounced cheque अशी समस्या उद्भवते. चेक बाऊन्स झाल्यास कायदेशीर कारवाई होऊ शकते का? कलम 138 (Section 138 – Negotiable Instruments Act) अंतर्गत काय शिक्षा आहे?
या लेखात आपण check bounce meaning, cheque bounce charges, case filing process, time limit आणि education + legal remedies सविस्तर पाहणार आहोत.
चेक बाऊन्स म्हणजे काय? (Cheque Bounce Meaning)
जेव्हा बँक खालील कारणांमुळे चेक स्वीकारत नाही, तेव्हा त्याला चेक बाऊन्स (Cheque Bounce / Check Bounce) असे म्हणतात:
चेक बाऊन्स होण्याची मुख्य कारणे
- खात्यात पुरेशी रक्कम नसणे (Insufficient Funds)
- सही (Signature) mismatch
- खाते बंद असणे
- चेकची तारीख संपलेली असणे
- ओव्हररायटिंग किंवा चेक खराब असणे
अशा वेळी चेक “Returned Unpaid” म्हणून परत येतो.
चेक बाऊन्स हा गुन्हा आहे का?
होय. Negotiable Instruments Act, 1881 – Section 138 नुसार चेक बाऊन्स हा दंडनीय गुन्हा आहे.
कलम 138 लागू होण्यासाठी अटी
- चेक कायदेशीर देणी (Legal Liability) फेडण्यासाठी दिलेला असावा
- चेक 3 महिन्यांच्या आत बँकेत सादर केलेला असावा
- चेक बाऊन्स झाल्यानंतर 30 दिवसांत Legal Notice पाठवणे आवश्यक
- नोटीस मिळाल्यानंतर 15 दिवसांत पैसे न भरल्यास गुन्हा सिद्ध होतो
Section 138 Cheque Bounce Case Process (सोप्या शब्दांत)
Step 1: चेक बाऊन्स
बँक मेमो मिळतो (Cheque Return Memo)
Step 2: Legal Notice (30 दिवसांत)
चेक देणाऱ्याला कायदेशीर नोटीस पाठवली जाते
Step 3: 15 दिवसांची प्रतीक्षा
रक्कम भरली नाही तर…
Step 4: कोर्टात केस दाखल
Judicial Magistrate First Class (JMFC) कोर्टात check bounce case दाखल
चेक बाऊन्स केसमध्ये शिक्षा काय आहे?
कलम 138 अंतर्गत शिक्षा
- 2 वर्षांपर्यंत कारावास
- किंवा चेक रकमेच्या दुप्पट दंड
- किंवा दोन्ही
अनेक वेळा कोर्ट compensation + fine देऊन प्रकरण मिटवते.
Cheque Bounce Charges | चेक बाऊन्स चार्जेस
बँक चार्जेस (Cheque Bounce Charges)
- ₹150 ते ₹750 (बँकनुसार वेगवेगळे)
- खातेधारकावर दंड
- Credit Score वर वाईट परिणाम
Check Bounce Case – आरोपीचे बचाव मुद्दे (Defences)
आरोपी खालील मुद्द्यांवर बचाव करू शकतो:
- चेक Security म्हणून दिला होता
- कायदेशीर देणी अस्तित्वात नव्हती
- चुकीची नोटीस
- Signature Forged
- Limitation Period चुकलेली
Check Bounce Case Time Limit
| प्रक्रिया | कालमर्यादा |
|---|---|
| चेक सादर | 3 महिने |
| Legal Notice | 30 दिवस |
| Payment Period | 15 दिवस |
| केस दाखल | 30 दिवस |
Cheque Bounce Case FAQ (लोकांचे सामान्य प्रश्न)
Q1. चेक बाऊन्स म्हणजे काय?
खात्यात पैसे नसल्यामुळे किंवा इतर कारणांमुळे चेक न वटणे म्हणजे चेक बाऊन्स.
Q2. Cheque bounce case किती दिवसात मिटतो?
साधारण 6 महिने ते 2 वर्षे (केसवर अवलंबून).
Q3. Check bounce case compromise शक्य आहे का?
होय, कोर्टात किंवा pre-litigation stage ला.
Q4. Cheque bounce case मध्ये वॉरंट निघते का?
हजर न राहिल्यास होय.
कायदेशीर सल्ल्यासाठी नोंदणी करा
अनुभवी तज्ज्ञांकडून वैयक्तिक कायदेशीर सल्ला
ही सेवा जाहिरात नसून स्वतंत्र कायदेशीर सल्ला सेवा आहे.
निष्कर्ष (Conclusion)
Cheque Bounce / Check Bounce Case ही गंभीर कायदेशीर बाब आहे. वेळेत legal notice, योग्य प्रक्रिया आणि अनुभवी वकील यांचा सल्ला घेतल्यास योग्य न्याय मिळू शकतो.
चेक देताना आणि स्वीकारताना दोघांनीही काळजी घेणे आवश्यक आहे.
-
मृत्यूपत्रा मध्ये एकाच मुलाला संपूर्ण संपत्ती दिल्यास WILL रद्द होऊ शकते का?
मृत्यूपत्रा मध्ये एकाच मुलाला संपूर्ण संपत्ती दिल्यास WILL रद्द होऊ शकते का? (Will Can Be Cancelled If Property Given to […]
-
मृत्यूपत्र (Will) रजिस्टर करणे आवश्यक आहे का? | कायदा, फायदे-तोटे व संपूर्ण मार्गदर्शन
मृत्यूपत्र (Will) रजिस्टर करणे आवश्यक आहे का? | कायदा, फायदे-तोटे व संपूर्ण मार्गदर्शन मालमत्तेच्या नियोजनात (Property Planning) मृत्यूपत्र (Will) हा […]
-
महार वतनाच्या जमिनीवर शासनाचे नाव असले तरी परत घेता येते का? | सविस्तर कायदेशीर माहिती
महार वतनाच्या जमिनीवर शासनाचे नाव असले तरी परत घेता येते का? | सविस्तर कायदेशीर माहिती महाराष्ट्रात आजही हजारो कुटुंबांच्या जमिनी […]