नोटरी म्हणजे काय? हा प्रश्न अनेकांना पडतो, विशेषतः जेव्हा आपण एखादा करार, शपथपत्र किंवा कायदेशीर कागदपत्र तयार करतो. खाली “नोटरी” या विषयावर सविस्तर ब्लॉग दिला आहे.
नोटरी म्हणजे काय? (What is Notary in Marathi)
नोटरी म्हणजे सरकारकडून अधिकृत केलेला एक व्यक्ती (Notary Public) जो विविध कागदपत्रांना कायदेशीर प्रमाणिकता देण्याचे काम करतो. साध्या भाषेत सांगायचे तर, नोटरी हा असा अधिकारी असतो जो तुमचे कागदपत्र खरे आहेत का, त्यावर सही करणारी व्यक्ती खरी आहे का हे पडताळतो आणि त्यावर शिक्का मारतो.
नोटरीची गरज का पडते?
आपण अनेक वेळा शपथपत्र (Affidavit), करार (Agreement), किंवा ओळखपत्रांच्या कॉपी वापरतो. अशावेळी त्या कागदपत्रांना कायदेशीर मान्यता मिळण्यासाठी नोटरीची आवश्यकता असते. नोटरी केल्यामुळे त्या दस्तऐवजावर विश्वास वाढतो आणि तो न्यायालयात किंवा सरकारी कामात स्वीकारला जातो.
नोटरीचे मुख्य काम काय असते?
नोटरीचे काम फक्त शिक्का मारणे नसते, तर त्यामध्ये काही महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या असतात:
- कागदपत्रांची पडताळणी करणे
- सही करणाऱ्या व्यक्तीची ओळख तपासणे
- शपथपत्र तयार करून त्यावर साक्ष देणे
- करार किंवा डिक्लेरेशन प्रमाणित करणे
- कागदपत्रांवर अधिकृत शिक्का मारणे
नोटरी कोण करू शकतो?
भारतामध्ये नोटरी होण्यासाठी सरकारकडून परवानगी (License) घ्यावी लागते. साधारणतः अनुभवी वकील (Advocate) यांना नोटरी म्हणून नियुक्त केले जाते. हे नियुक्ती केंद्र सरकार किंवा राज्य सरकारद्वारे केली जाते.
नोटरी केलेले कागदपत्र कुठे वापरले जाते?
नोटरी केलेले कागदपत्र अनेक ठिकाणी वापरले जाते:
- कोर्टातील कामासाठी
- बँकिंग व्यवहारासाठी
- मालमत्ता व्यवहार (Property Deal)
- शपथपत्र (Affidavit)
- भाडे करार (Rent Agreement)
- ओळखपत्र पडताळणी
नोटरी आणि रजिस्ट्रेशन यामध्ये फरक काय?
बर्याच लोकांना नोटरी आणि रजिस्ट्रेशन एकच वाटते, पण हे दोन्ही वेगवेगळे आहेत.
नोटरी:
- कागदपत्राची सत्यता प्रमाणित करते
- कमी खर्चात होते
- कोर्टात काही प्रमाणात मान्य
रजिस्ट्रेशन:
- सरकारी नोंदणी कार्यालयात होते
- पूर्ण कायदेशीर ताकद मिळते
- मालमत्ता व्यवहारासाठी आवश्यक
नोटरी करण्यासाठी लागणारी कागदपत्रे
नोटरी करताना खालील गोष्टी लागतात:
- ओळखपत्र (Aadhar Card, PAN Card)
- कागदपत्रांची मूळ प्रत
- सही करणाऱ्या व्यक्तीची उपस्थिती
नोटरी शुल्क किती असते?
नोटरीचे शुल्क (Fees) सरकारने निश्चित केलेले असते. सामान्यतः ₹10 ते ₹100 दरम्यान असते, परंतु काही ठिकाणी कागदपत्राच्या प्रकारानुसार जास्तही असू शकते.
नोटरीचे फायदे
- कागदपत्राला कायदेशीर विश्वासार्हता मिळते
- फसवणूक टाळता येते
- सरकारी व न्यायालयीन कामात उपयोगी
- कमी खर्चात प्रक्रिया पूर्ण होते
निष्कर्ष (Conclusion)
नोटरी ही एक महत्त्वाची कायदेशीर प्रक्रिया आहे जी तुमच्या कागदपत्रांना अधिकृतता आणि विश्वास देते. कोणताही करार किंवा शपथपत्र करताना नोटरी करणे अत्यंत आवश्यक ठरते. त्यामुळे भविष्यात कोणताही वाद निर्माण झाल्यास तुमचे कागदपत्र मजबूत पुरावा म्हणून काम करते.
