Agreement of Sale म्हणजे काय? नोंदणीकृत साठेखत करण्याचे फायदे आणि संपूर्ण माहिती
मालमत्तेचा व्यवहार करताना “साठेखत” हा शब्द वारंवार ऐकायला मिळतो. अनेकांना वाटते की साठेखत केल्यावर मालमत्ता आपोआप आपल्या नावावर होते. पण प्रत्यक्षात Agreement of Sale म्हणजे नेमकं काय? ते कधी आणि का केलं जातं? आणि नोंदणीकृत Agreement of Sale चे फायदे काय आहेत? चला सविस्तर जाणून घेऊया.
साठेखत म्हणजे काय?
साठेखत (Agreement of Sale) म्हणजे स्थावर मालमत्ता भविष्यात विक्री करण्यासाठी केलेला लेखी करार होय.
मालमत्ता हस्तांतरण कायदा 1882 च्या कलम 54 नुसार, हा केवळ विक्रीचा करार आहे — मालकी हक्क हस्तांतरण नाही.
सोप्या शब्दात सांगायचे झाले तर, एखादी जमीन, फ्लॅट किंवा घर ठराविक कालावधीत विकत घेण्याचे आणि विकण्याचे जे लेखी आश्वासन दिले जाते, त्याला Agreement of Sale म्हणतात.
महत्त्वाचे:
फक्त Agreement of Sale केल्यामुळे खरेदीदार मालक ठरत नाही. मालकी हक्क फक्त रजिस्टर केलेल्या खरेदीखताने (Sale Deed) मिळतो.
साठेखत आणि खरेदीखत यात फरक
| मुद्दा | Agreement of Sale | खरेदीखत |
|---|---|---|
| स्वरूप | विक्रीचा करार | मालकी हक्क हस्तांतरण |
| कायदेशीर परिणाम | भविष्यात विक्री करण्याचे आश्वासन | प्रत्यक्ष मालकी मिळते |
| नोंदणी | ऐच्छिक / नोंदणीकृत करता येते | अनिवार्य नोंदणी आवश्यक |
| मालकी हक्क | मिळत नाही | पूर्ण मिळतो |
नोंदणीकृत साठेखत म्हणजे काय?
Agreement of Sale दोन प्रकारे केले जाऊ शकते:
- साधे (Notary वर)
- नोंदणीकृत (Sub-Registrar Office मध्ये)
फक्त 100 रुपयांच्या स्टॅम्प पेपरवर केलेले साठेखत अधिकृत सरकारी नोंदीत येत नाही.
परंतु नोंदणीकृत Agreement of Sale दुय्यम निबंधक कार्यालयात करून त्याची अधिकृत नोंद केली जाते.
नोंदणीकृत साठेखताचे फायदे
1. कायदेशीर संरक्षण
नोंदणीकृत Agreement of Sale मुळे खरेदीदाराचे हित सुरक्षित राहते.
2. महसूल नोंदीत उल्लेख
महसूल अभिलेखात “इतर हक्क” या सदरात नोंद होते.
3. दुबार व्यवहार टाळता येतो
विक्रेता दुसऱ्या व्यक्तीला मालमत्ता विकू शकत नाही.
4. बँक कर्जासाठी उपयुक्त
बँक लोन मिळवताना नोंदणीकृत Agreement of Sale उपयुक्त ठरते.
5. व्यवहार रद्द केल्यास स्टॅम्प शुल्क परत
नियमांनुसार व्यवहार पूर्ण न झाल्यास मुद्रांक शुल्क परत मिळू शकते.
Agreement of Sale काय नमूद असावे?
साठेखत करताना पुढील माहिती स्पष्ट असावी:
- विक्रेता व खरेदीदार यांची संपूर्ण ओळख
- मालमत्तेचा तपशील (गट नंबर, क्षेत्रफळ, सीमा)
- एकूण व्यवहार रक्कम व पेमेंट पद्धत
- व्यवहार पूर्ण करण्याची मुदत
- आगाऊ रक्कम (Token Amount)
- मालमत्तेवर कर्ज / बोजा / कोर्ट केस आहे का?
- व्यवहार पूर्ण न झाल्यास परिणाम
- पूर्वीचे व्यवहार किंवा गहाण नोंद
टिप:
जमिनीचा सर्च रिपोर्ट (Title Search Report) वकिलामार्फत करून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.
Agreement of Sale कधी केले जाते?
जेव्हा व्यवहाराची रक्कम मोठी असते
जेव्हा खरेदीदार टप्प्याटप्प्याने पैसे देणार असतो
जेव्हा बँकेकडून कर्ज घ्यायचे असते
जेव्हा काही कायदेशीर कागदपत्रांची पूर्तता बाकी असते
Agreement of Sale करताना घ्यायची काळजी
- मालमत्तेची कागदपत्रे तपासून घ्या
- विक्रेता पूर्ण मालक आहे का ते खात्री करा
- मालमत्तेवर वाद नाही याची खात्री करा
- नोंदणीकृत साठेखत करण्यास प्राधान्य द्या
- अनुभवी वकिलांचा सल्ला घ्या
निष्कर्ष
साठेखत हा मालमत्ता व्यवहारातील एक महत्त्वाचा टप्पा आहे. मात्र तो अंतिम मालकी हक्क देत नाही. त्यामुळे मोठ्या व्यवहारात नेहमी नोंदणीकृत साठेखत करूनच पुढील प्रक्रिया करावी. योग्य कायदेशीर सल्ला घेतल्यास भविष्यातील वाद टाळता येतात.