मृत्यूपत्रा मध्ये एकाच मुलाला संपूर्ण संपत्ती दिल्यास WILL रद्द होऊ शकते का?

मृत्यूपत्रा मध्ये एकाच मुलाला संपूर्ण संपत्ती दिल्यास WILL रद्द होऊ शकते का?

(Will Can Be Cancelled If Property Given to One Child Only? – Complete Legal Guide in Marathi)

प्रस्तावना

आजकाल अनेक पालक WILL (वसीयतनामा) करून आपल्या संपत्तीची व्यवस्था करतात. पण बऱ्याच वेळा प्रश्न उपस्थित होतो की –
जर WILL मध्ये फक्त एकाच मुलाला संपूर्ण संपत्ती दिली, तर तो WILL कायदेशीररित्या रद्द होऊ शकतो का?
इतर मुले किंवा वारसदार कोर्टात जाऊन मृत्यूपत्र रद्द करून घेऊ शकतात का?

या ब्लॉगमध्ये आपण भारतीय वारसा कायदा, न्यायालयीन निर्णय आणि प्रत्यक्ष व्यवहारातील अनुभव यांच्या आधारे सविस्तर माहिती घेणार आहोत.

मृत्यूपत्र म्हणजे काय?

WILL (वसीयतनामा) म्हणजे व्यक्तीने आपल्या हयातीत केलेला असा दस्तऐवज, ज्यामध्ये तो आपल्या मृत्यूनंतर संपत्ती कोणाला व कशी मिळेल हे ठरवतो.

मृत्यूपत्र हा:

• जिवंत असताना कधीही बदलता येतो
• रजिस्टर करणे बंधनकारक नाही (पण उपयुक्त)
• मृत्यूनंतरच लागू होतो

हेही वाचा:

वारस नोंद म्हणजे काय? | वारस नोंदीसाठी आवश्यक कागदपत्रे – संपूर्ण माहिती Read More

एकाच मुलाला संपूर्ण संपत्ती देणे कायदेशीर आहे का?

होय, पूर्णपणे कायदेशीर आहे.

जर संपत्ती:

• स्वतः कमावलेली (Self-Acquired Property) असेल
• व्यक्ती शुद्ध बुद्धीने मृत्यूपत्र करत असेल
• कोणताही दबाव, फसवणूक किंवा जबरदस्ती नसेल

तर पालक आपल्या इच्छेनुसार एकाच मुलाला संपूर्ण संपत्ती देऊ शकतात.

मग मृत्यूपत्र कधी रद्द (Cancel) होऊ शकतो?

फक्त एकाच मुलाला संपत्ती दिली म्हणून मृत्यूपत्र रद्द होत नाही.
पण खालील कारणांमुळे मृत्यूपत्र कोर्टात रद्द होऊ शकतो

दबाव किंवा फसवणूक (Undue Influence / Fraud)

जर सिद्ध झाले की:

• एखाद्या मुलाने किंवा व्यक्तीने दबाव टाकून WILL करून घेतला
• चुकीची माहिती देऊन सही घेतली

तर कोर्ट WILL रद्द करू शकते.

हेही वाचा:

हक्क सोड पत्र म्हणजे काय? | हक्क सोड पत्र संपूर्ण माहिती मराठीत Read More

मानसिक स्थिती योग्य नव्हती

जर मृत्यूपत्र करताना:

• व्यक्ती आजारी होती
• डिमेन्शिया, मानसिक असंतुलन होते
• WILL करताना शुद्धीवर नव्हती

तर मृत्यूपत्र आव्हानात येऊ शकतो.

हेही वाचा:

वारस नोंद म्हणजे काय? | वारस नोंदीसाठी आवश्यक कागदपत्रे – संपूर्ण माहिती Read More

साक्षीदार (Witness) संशयास्पद

मृत्यूपत्र साठी किमान २ साक्षीदार आवश्यक असतात.

जर:

• साक्षीदार खोटे ठरले
• सही बनावट असल्याचे सिद्ध झाले

तरमृत्यूपत्र अमान्य होऊ शकतो.

बनावट किंवा संशयास्पद मृत्यूपत्र

जर:

• मृत्यूपत्र मधील सही बनावट असेल
• जुना मृत्यूपत्र लपवण्यात आला असेल

तर नवीन मृत्यूपत्र रद्द होऊ शकतो.

संयुक्त कुटुंबाची मालमत्ता (Ancestral Property)

फार महत्त्वाचे:

जर संपत्ती वडिलोपार्जित (Ancestral Property) असेल, तर:

• एकट्या व्यक्तीला संपूर्ण वाटा मृत्यूपत्र ने देता येत नाही
• इतर सहहिस्सेदारांना जन्मसिद्ध हक्क असतो

अशा प्रकरणात WILL अंशतः किंवा पूर्णतः रद्द होऊ शकतो.

महत्त्वाचा न्यायालयीन निर्णय

Civil Appeal No. 4270 / 2010
न्यायालयाने स्पष्ट केले की:

“Self-acquired property बाबत मालकाला पूर्ण स्वातंत्र्य आहे. तो आपल्या इच्छेनुसार कोणालाही संपत्ती देऊ शकतो, फक्त एकाच मुलाला दिली म्हणून मृत्यूपत्र रद्द होत नाही.”

इतर मुलांना काहीच हक्क नसतो का?

जर संपत्ती स्वतः कमावलेली असेल, तर:

• इतर मुलांना आपोआप हक्क मिळत नाही
• भावनिक अन्याय झाला म्हणून कोर्ट हस्तक्षेप करत नाही

कोर्ट कायदा पाहते, भावना नाही.

मृत्यूपत्र मजबूत (Strong) कसा करावा?

WILL रद्द होऊ नये यासाठी

डॉक्टरचे फिटनेस सर्टिफिकेट
स्वतंत्र व विश्वासार्ह साक्षीदार
रजिस्टर WILL (अधिक सुरक्षित)
कारण नमूद करणे (उदा. एका मुलाची काळजी, सेवा इ.)

हेही वाचा:

भोगवटादार वर्ग -2 जमिनीची खरेदी-विक्री कशी करायची? नियम काय सांगतो? Read More

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

एकाच मुलाला संपत्ती दिली तर मृत्यूपत्र आपोआप रद्द होतो का?

नाही, मृत्यूपत्र आपोआप रद्द होत नाही.

इतर मुले कोर्टात केस दाखल करू शकतात का?

केस दाखल करू शकतात, पण ठोस पुरावा नसल्यास जिंकणे कठीण.

WILL नोंदणीकृत असणे गरजेचे आहे का?

नाही, पण नोंदणीकृत मृत्यूपत्र अधिक सुरक्षित असतो.

निष्कर्ष

मृत्यूपत्र मध्ये एकाच मुलाला संपूर्ण संपत्ती दिली तरी तो कायदेशीरदृष्ट्या वैध आहे.
फक्त दबाव, फसवणूक, मानसिक अयोग्यता किंवा वडिलोपार्जित मालमत्ता असेल तरच मृत्यूपत्र रद्द होऊ शकतो.

जर तुम्हाला:

• मृत्यूपत्र करायचा असेल
• मृत्यूपत्र रद्द करण्याचा प्रश्न असेल
• वारसा हक्काबाबत संभ्रम असेल

तर तज्ञ कायदेशीर सल्ला घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.